Moje dziecko oddycha przez usta, nie przez nos – co robić?

Oddychanie przez usta to problem, który dotyka znacznie więcej dzieci, niż mogłoby się wydawać. Jeśli zauważyłeś, że Twoje dziecko często ma rozchylone usta podczas zabawy, oglądania bajek czy nawet snu, nie jesteś sam.  Niestety, wielu rodziców uważa taki stan za coś naturalnego. Prawda jest jednak inna – to nieprawidłowość, która może mieć daleko idące konsekwencje dla rozwoju Twojego dziecka. I nie chodzi tylko o estetykę, ale o zdrowie na całe życie.

Dlaczego nos to lepszy wybór niż usta?

Oddychanie buzią to sytuacja, w której wdech i wydech powietrza odbywa się głównie przez jamę ustną, a nie przez nos. Choć sporadyczne oddychanie ustami, na przykład podczas wysiłku fizycznego, jest naturalne, przewlekłe oddychanie przez usta może negatywnie wpływać na zdrowie. 

W przypadku dzieci długotrwałe nieprawidłowe oddychanie może wpływać na specyfikę rysów twarzy i rozwój zgryzu. To brzmi dramatycznie, ale oddech przez usta dosłownie kształtuje twarz dziecka. Kiedy maluch stale ma rozchylone usta, jego mięśnie twarzy pracują inaczej, niż powinny. Język, zamiast spoczywać przy podniebieniu, opada na dno jamy ustnej. Żuchwa jest ciągle obniżona, a to prowadzi do zmian w rozwoju kości w obrębie jamy ustnej.

Efekt? Twarz może stać się bardziej wydłużona, podniebienie wysklepione, a zęby stłoczone. To nie tylko kwestia wyglądu – takie zmiany strukturalne w obrębie tkanek mogą prowadzić do problemów z żuciem, połykaniem, a nawet z oddychaniem w dorosłym życiu. 

Oddychanie ustami u dzieci a wpływ na zdrowie

W przypadku dzieci oddychanie ustami jest niestety dość powszechne. Często jest to spowodowane powiększonym migdałkiem gardłowym, zatkaniem nosa podczas infekcji lub alergii. Maluchy, które mają trudności z oddychaniem nosem, naturalnie zaczynają łapać oddech przez usta, aby zapewnić sobie odpowiedni dopływ tlenu. Niestety, to może szybko stać się nawykiem, nawet po ustąpieniu pierwotnej przyczyny, a długofalowe skutki będą opłakane.

U dzieci, które przewlekle oddychają przez buzię, mogą pojawić się również przewlekłe zmęczenie, problemy z koncentracją oraz ciemne kręgi pod oczami. Jeśli zauważysz u swojego dziecka którykolwiek z tych objawów, skonsultuj się z lekarzem lub logopedą. 

Kiedy wady wymowy to nie przypadek

Zastanawiasz się, dlaczego Twoje dziecko ma problemy z wymawianiem niektórych głosek? Przyczyna może być prozaiczna – właśnie nieprawidłowe oddychanie. Język to mięsień, który potrzebuje treningu. Kiedy dziecko oddycha przez usta, język nie pracuje tak, jak powinien.

Szczególnie problematyczne są głoski wymagające precyzyjnej pracy języka przy podniebieniu. Seplenienie, problemy z „r” czy trudności z niektórymi spółgłoskami często mają swoje źródło właśnie w nieprawidłowym oddychaniu. To błędne koło – im więcej problemów z wymową, tym większa frustracja dziecka, a czasem nawet niechęć do mówienia.

Dlaczego Twoje dziecko jest zmęczone i rozkojarzone?

Oddychanie przez usta to jak próba napełnienia basenu przez słomkę. Organizm dostaje mniej tlenu, niż potrzebuje, szczególnie mózg. Powietrze nie jest odpowiednio oczyszczone, ogrzane i nawilżone, co prowadzi do częstszych infekcji.

Efekt? Dziecko, które śpi z otwartą buzią i łapie powietrze przez usta, budzi się zmęczone, ma problemy z koncentracją, szybciej się męczy podczas zabawy. Niektóre dzieci stają się nadpobudliwe – to sposób organizmu na walkę z chronicznym niedotlenieniem. Inne przeciwnie – są apatyczne i ospałe. Jakość snu również cierpi, co przekłada się na gorsze wyniki w nauce i problemy behawioralne.

Jak rozpoznać, czy Twoje dziecko oddycha przez usta w nocy podczas snu? Zwróć uwagę na kilka charakterystycznych objawów. Do najczęstszych należą:

• Chrapanie
• Suchość w jamie ustnej po przebudzeniu
• Częste infekcje górnych dróg oddechowych

Dlaczego warto pracować nad prawidłowym oddechem przez nos?

Nos działa jak doskonały system filtracji – oczyszcza, ogrzewa i nawilża powietrze, zanim dotrze do płuc. To naturalny mechanizm obronny, który chroni organizm przed bakteriami, wirusami i alergenami. Kiedy dziecko oddycha ustami, omija ten cały proces. Główna różnica między oddychaniem przez nos a oddychaniem przez usta polega właśnie na sposobie przygotowania powietrza do dalszej drogi w układzie oddechowym.

Oddychanie przez nos sprzyja lepszemu dotlenieniu organizmu, co zwiększa wydolność fizyczną i psychiczną. Umożliwia także prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego i wspomaga pracę przepony, co jest niezbędne dla głębokiego i efektywnego oddechu.

Zapamiętaj! Oddychanie nosem to:

• Oczyszczenie, nawilżenie i ogrzanie powietrza, zanim dotrze ono do płuc.
• Produkcja tlenku azotu w zatokach przynosowych, który pomaga zwiększyć dopływ tlenu do krwi.

Korekcja nawyków oddychania u logopedy

Istnieje wiele metod wsparcia i korekcji dla dzieci, które oddychają przez buzię. W terapii logopedycznej stosuje się różne techniki, które pomagają w powrocie do prawidłowego oddychania. Możemy do nich zaliczyć między innymi:

• Uczenie dziecka świadomego oddychania nosem, wzmacnianie mięśni zaangażowanych w motorykę jamy ustnej i poprawianie postawy ciała.
• Ćwiczenia oddechowe, terapia mięśni zaangażowanych w motorykę jamy ustnej i noszenie plastrów na usta podczas snu.

Logopeda może również zdiagnozować przyczyny oddychania ustami, takie jak niedrożność nosa spowodowana alergią lub powiększonym migdałkiem gardłowym, i – bo logopeda to nie lekarz – skierować na odpowiednie leczenie. W przypadku dzieci terapia logopedyczna jest szczególnie ważna, ponieważ pozwala na skorygowanie wad zgryzu i zapobiega negatywnym zmianom rysów twarzy. 

Kiedy katar i zatkany nos już się skończyły, a Twoje dziecko nie może przestawić się na oddychanie nosem, lecz wciąż oddycha buzią – pora bliżej przyjrzeć się temu nawykowi. Skutki oddychania przez usta przez dziecko mogą być niestety opłakane, dlatego nie bagatelizuj tego i zwróć się o pomoc do logopedy. Niech specjalista oceni przyczyny, niech zaproponuje terapię (w tym np. fizjoterapię logopedyczną). Nie pozwól, by z pozoru błahy nawyk przerodził się w większy problem.