Historia musicalu. Od operetki do Broadwayu i współczesnego teatru muzycznego

Historia musicalu to historia ludzi, którzy połączyli śpiew, aktorstwo i taniec w jedną całość — i przy okazji udowodnili, że głos jest najważniejszym instrumentem na scenie. Instrumentem, który możesz rozwijać – niezależnie od tego, czy marzysz o scenie, czy po prostu chcesz śpiewać ulubione piosenki z musicali bez fałszowania.

Skąd się wziął musical? Korzenie w europejskim teatrze

Zanim powstał musical w dzisiejszym rozumieniu, scena europejska znała już formy łączące muzykę z fabułą. W XIX wieku ogromną popularnością cieszyła się operetka. Jacques Offenbach, Johann Strauss II — tworzyli lekkie, często satyryczne spektakle, w których aria przeplatała się z dialogiem mówionym.

Równolegle rozwijały się wodewile i rewie muzyczne wystawiane w teatrach Paryża, Wiednia i Londynu. Były bardziej rozrywkowe, składały się z luźno powiązanych numerów tanecznych i wokalnych. I właśnie z tego środowiska wyłonił się gatunek, który z czasem zaczął stawiać większy nacisk na spójność opowieści — musical.

Przełom nastąpił w Stanach Zjednoczonych na początku XX wieku. Nowy Jork szybko stał się centrum musicalowym. Na broadwayowskiej scenie spotkały się wpływy operetki, jazzu, muzyki popularnej i amerykańskiej kultury miejskiej.

Broadway — kiedy muzyka zaczęła opowiadać historie

Przez pierwsze dekady musical był serią atrakcyjnych numerów. Dobra piosenka tu, efektowny taniec tam, a fabuła gdzieś pomiędzy. Prawdziwa zmiana przyszła w latach czterdziestych.

„Oklahoma!” z 1943 roku — z muzyką Richarda Rodgersa i librettem Oscara Hammersteina II — pokazało, że musical może być czymś więcej niż rozrywką. Choreografia Agnes de Mille po raz pierwszy stała się integralną częścią narracji. Piosenki wyrażały stany emocjonalne bohaterów zamiast po prostu przerywać akcję. Spektakl poruszał się między komedią, dramatem i romansem w sposób, który wcześniej był zarezerwowany raczej dla opery.

Kolejne dekady przyniosły tytuły, które dziś należą do kanonu: „West Side Story”, „Cabaret”, „Hair”, „The Phantom of the Opera”. Musical zaczął poruszać tematy społeczne, polityczne, intymne. Na scenie pojawił się rock, pop, muzyka symfoniczna i inspiracje kulturą popularną. Produkcje podróżowały między Nowym Jorkiem, Londynem i dziesiątkami innych miast na świecie. I co łączyło te wszystkie spektakle, niezależnie od epoki i stylu? 

Głos. Zdolność do opowiedzenia historii śpiewem — tak, żeby widz w ostatnim rzędzie poczuł te same emocje, co ten z z pierwszego.

Musical w Polsce — historia krótsza, ale równie ciekawa

Polski teatr ma długą tradycję form muzycznych, choć przez dekady dominowała operetka i klasyczna opera. Musical pojawił się stosunkowo późno.

W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych powstawały pierwsze adaptacje zachodnich tytułów. Prawdziwy przełom przyniosły lata dziewięćdziesiąte. „Metro” — spektakl Janusza Józefowicza, premiera w 1991 roku w Teatrze Dramatycznym w Warszawie — stało się pierwszym polskim musicalem na tak dużą skalę. Później trafił nawet na Broadway, co było wydarzeniem bez precedensu.  Z czasem Teatr Roma stał się główną sceną musicalową w Polsce. Mimo to musical wciąż pozostaje u nas mniej popularny niż w krajach anglosaskich. Dlaczego?

Koszty produkcji. Musical wymaga dużej obsady, orkiestry, rozbudowanej scenografii i zespołu tancerzy. Produkcje broadwayowskie powstają przy ogromnych budżetach i funkcjonują w specyficznym modelu finansowania teatru, który w Polsce dopiero się rozwija.

Wszechstronność wykonawców. To gatunek, który wymaga od artysty jednocześnie umiejętności aktorskich, wokalnych i tanecznych. Wokalista musi swobodnie poruszać się w teatrze, aktor musi potrafić śpiewać, a tancerz utrzymać wymagającą partię wokalną. Takie kompetencje rozwija się latami świadomej pracy.

Kultura językowa. Wiele klasycznych musicali powstało w języku angielskim, a tłumaczenia nie zawsze oddają rytm i muzykalność oryginału. Fraza, która po angielsku wpada w ucho, po polsku potrafi zgrzytać — bo zmienia się nie tylko tekst, ale też akcenty, melodia sylabiczna, oddech.

Dlaczego musical jest jednym z najtrudniejszych gatunków scenicznych?

Dziś partie wokalne w musicalach łączą techniki klasyczne z elementami śpiewu rozrywkowego. Aktor musicalowy musi panować nad emisją, oddechem, nośnością głosu — a potem utrzymać to wszystko przez dwie godziny spektaklu. Bywa, że grając codziennie. Przez miesiące. Czasem lata.

Pomyśl o tym chwilę. Ktoś staje na scenie i przez dwa, trzy wieczory w tygodniu śpiewa z pełną ekspresją, w ruchu, pod światłami, z mikrofonem przyczepionym do policzka. I głos musi wytrzymać. Musi być czysty, nośny i elastyczny — czy to w balladzie, czy w energetycznym finale. To wymaga czegoś więcej niż „ładnego głosu”. To wymaga świadomej pracy nad techniką wokalną: prawidłowego oddychania przeponowego, wykorzystania rezonatorów, umiejętności przechodzenia między rejestrami bez słyszalnych załamań. Dokładnie tych samych umiejętności, które rozwijasz na lekcjach śpiewu rozrywkowego.

Czy trzeba marzyć o Broadwayu, żeby śpiewać piosenki z musicali?

Absolutnie nie. I tu dochodzimy do sedna.

Musical przyciąga ogromną rzeszę ludzi, którzy nie planują kariery scenicznej. Po prostu kochają te piosenki. „Defying Gravity” z „Wicked”. „Memory” z „Cats”. „I Dreamed a Dream” z „Les Misérables”. „This Is Me” z „Greatest Showman”. To utwory, które poruszają, bo niosą w sobie emocje większe niż codzienność.

Problem w tym, że kiedy próbujesz je zaśpiewać w domu, szybko okazuje się, że to nie są proste piosenki. Mają szeroką skalę, wymagają kontroli oddechu, dynamiki, przejść między rejestrami. I tu pojawia się frustracja: „Widzisz, nie umiem. To nie dla mnie.”

A prawda jest taka, że te piosenki nie są trudne dlatego, że Tobie „brakuje talentu”. Są trudne, bo wymagają techniki. A technikę można rozwinąć. Krok po kroku, na swoim poziomie, w swoim tempie.

Jeśli kiedykolwiek złapałeś się na tym, że śpiewasz pod prysznicem piosenkę z musicalu — Twój wewnętzny głos już Ci mówi, czego chce. Warto go posłuchać.

Co daje świadoma praca z głosem — nawet jeśli nie celujesz w scenę?

Musical pokazuje pewną ważną rzecz: głos to instrument, który jest podatny na trening. Profesjonalni aktorzy nie rodzą się z umiejętnością śpiewania ośmiu spektakli w tygodniu. Wypracowują ją. Uczą się prawidłowego oddychania przeponowego, robią rozgrzewkę wokalną przed każdym występem, pracują nad przejściami między rejestrami, dbają o higienę głosu.

Te same narzędzia działają na każdym poziomie zaawansowania. Kiedy nauczysz się oddychać przeponą i wykorzystywać rezonatory, Twój głos zyska stabilność i nośność. Kiedy zrozumiesz, jak przechodzić między rejestrem piersiowym a główkowym, piosenki z musicalów przestaną być „za wysokie” albo „za trudne”. Staną się po prostu materiałem, nad którym pracujesz.

A przy okazji pozbędziesz się tremy — bo pewność siebie przy śpiewaniu bierze się z tego samego miejsca co pewność siebie na scenie musicalowej: z poczucia, że wiesz, co robisz ze swoim głosem.

Śpiewaj z Harmonic Voice

Musical od ponad stu lat nieustannie się zmienia. Z jednej strony pozostaje spektaklem pełnym energii i teatralnego rozmachu. Z drugiej — coraz częściej staje się przestrzenią dla bardzo osobistych historii opowiadanych muzyką. Właśnie ta otwartość sprawia, że gatunek wciąż przyciąga kolejne pokolenia widzów i twórców.

W Harmonic Voice w Łodzi wierzymy w tę samą otwartość. Nie musisz mieć doświadczenia scenicznego, żeby przyjść na lekcję śpiewu. Nie musisz wiedzieć, czy jesteś sopranem, czy mezzosopranem (choć możemy pomóc Ci to odkryć). Wystarczy, że lubisz musicale i chcesz spróbować zaśpiewać coś więcej niż pod nosem w kuchni.

Pracujemy indywidualnie. Dobieramy materiał do Twojego głosu, Twojego poziomu i Twoich ulubionych piosenek — niezależnie od tego, czy to broadwayowski klasyk, czy polska scena musicalowa. A jeśli przyjdzie dzień, kiedy będziesz chciał zaśpiewać przed publicznością — nasze koncerty uczniów to przestrzeń, w której scena czeka na Ciebie, a nie na gwiazdę.

Umów się na lekcję próbną w Harmonic Voice i sprawdź, jak brzmi Twój głos, kiedy ktoś pokaże Ci, co z nim zrobić.